2026/30: VDK, Transfer Fiyatlandırmasına İlişkin Risk Analizinde VDK-MİHENK Sistemini Devreye Almıştır.

SİRKÜLER (2026)

Özet:

VDK-MİHENK; başta e-belgeler olmak üzere Başkanlığın kullanımında bulunan mali verilerin yapay zekâ ve büyük veri analitiği yöntemleriyle değerlendirilmesine imkân sağlayan yeni nesil bir risk analiz sistemidir.

Sistem; çok sayıda ekonomik işlemi birlikte değerlendirerek mal ve hizmetlere ilişkin fiyat, maliyet, satış hacmi ve diğer ekonomik göstergeler arasındaki ilişkilerin analiz edilmesine olanak sağlamaktadır.

Mevcut altyapıda fiyat, maliyet, kârlılık ve sektörel marj analizlerinin yapılabilmesi MİHENK’in temel kabiliyetleri arasında öngörülmüştür.

• MİHENK ile Başkanlığın risk analiz kapasitesinin özellikle transfer fiyatlandırması, emsallere uygunluk ve kazancın ilişkili kişiler arasında fiyatlama yoluyla aktarılmasına yönelik risklerin belirlenmesi bakımından güçlendirilmesi hedeflenmektedir.

MİHENK tarafından tespit edilen fiyat veya kârlılık farklılıkları tek başına vergisel uyumsuzluk veya eleştiri anlamına gelmemektedir. 

Sistem tarafından üretilen analiz ve göstergeler nihai bir vergisel tespit olmayıp merkezi risk analiz çalışmalarında kullanılacak analitik çıktılar niteliğindedir. Bu nedenle, mükelleflerin ilişkili kişi işlemlerinin idare tarafından daha sıkı bir şekilde izlendiği ve takip edildiği bir döneme girildiği açıktır. Bu işlemlere ilişkin bedellerin emsal nitelikteki diğer iş ve işlemlere göre farklılıklarının iktisadi, ticari ve teknik yönlerden izah edilebilir olması, bedelin ilişkisiz işlemlere göre farklılığının mevcut mevzuat kapsamında tevsikinin ve yasal izahının öneminin arttığını ifade etmek gerekmektedir.

İçerik:                                        

Transfer fiyatlandırması uygulamalarında en önemli hususlardan biri, ilişkili kişiler arasındaki işlemlerde uygulanan fiyat veya bedellerin emsallere uygunluğunun değerlendirilmesidir.

Yapılan Duyuruya göre[3]; VDK-MİHENK, geniş hacimli mali verilerin yapay zekâ destekli analitik yöntemlerle işlenmesini sağlayarak, benzer nitelikteki işlemlerin ve işlem gruplarının karşılaştırılmasına yönelik Başkanlığımızın analiz kapasitesini önemli ölçüde artırmaktadır.

Sistem sayesinde aynı veya benzer nitelikteki mal ve hizmetlere ilişkin çok sayıda gerçekleşmiş işlem bir arada değerlendirilebilmekte; ilişkili kişiler arasındaki işlemlerde uygulanan fiyatların benzer koşullardaki bağımsız işlemlerden anlamlı ölçüde farklılaşıp farklılaşmadığı analiz edilebilmektedir. Böylece transfer fiyatlandırmasına yönelik emsal analizlerinin daha geniş ve güncel bir veri altyapısı üzerinden gerçekleştirilmesi mümkün hale gelmektedir.

MİHENK’in transfer fiyatlandırması çalışmalarında emsal fiyat veritabanı olarak kullanılması ve ilişkili kişiler arasındaki fiyatların benzer bağımsız işlemlerle karşılaştırılması sistemin temel kullanım alanları arasında yer almaktadır.

Bu analizlerde amaç, bir mal veya hizmet için belirli bir fiyat oluşturmak ya da piyasalardaki fiyatlama davranışlarına müdahale etmek değildir. Vergisel açıdan önem taşıyan husus; fiyatın kendisinden ziyade, emsallerinden ayrışan fiyatlama yoluyla kazancın ilişkili bir kişi veya işletmeye aktarılıp aktarılmadığının değerlendirilmesidir.

• Bu nedenle MİHENK, yalnızca emsallerine göre yüksek fiyatlanan işlemleri değil, emsallerine göre düşük fiyatlanan işlemleri de analiz edebilecek şekilde tasarlanmıştır. Alım veya satım işlemlerinde emsallerden belirgin biçimde ayrışan fiyatların ilişkili kişiler arasında kâr aktarımı sonucunu doğurup doğurmadığı, risk analiz çalışmalarında dikkate alınabilecektir.

Çok Sayıda Gerçek İşlem Üzerinden Karşılaştırma

MİHENK’in sağladığı önemli imkânlardan biri, emsal analizlerinin sınırlı sayıdaki örnek veya münferit işlemler yerine çok sayıda gerçek ekonomik işlemden oluşan veri setleri üzerinden gerçekleştirilebilmesidir. Sistemin mevcut tasarımında satış fiyatları, işlem hacimleri, maliyet ve kârlılık göstergelerinin birlikte değerlendirilebilmesi öngörülmektedir.

• E-belge verilerinin sisteme kısa süre içerisinde yansıması sayesinde analizlerde güncel ekonomik işlemlerden yararlanılabilmektedir. Mevcut altyapıda belirli bir mal veya hizmete ilişkin işlemlerin mali belgeler üzerinden yaklaşık dört günlük veri gecikmesiyle analiz edilebilmesi mümkündür.

Yapay zekâ destekli analizler sayesinde büyük hacimli veri içerisindeki olağan işlem kalıplarının belirlenmesi, bunlardan önemli ölçüde ayrışan işlem ve mükellef gruplarının risk analizi amacıyla değerlendirilmesi hedeflenmektedir.

• Önemli not: Sistem tarafından tespit edilen bir fiyat farklılığı tek başına vergisel uyumsuzluk veya eleştiri anlamına gelmemektedir. Transfer fiyatlandırması değerlendirmelerinde işlemin niteliği, miktarı, zamanı, ticari koşulları ve karşılaştırılabilirliği etkileyen diğer unsurların birlikte dikkate alınması esastır.

Coğrafi ve Sektörel Farklılıklar Karşılaştırılabilirlik Analizinde Dikkate Alınabilecek

Aynı mal veya hizmetin farklı bölgelerde, farklı ticari şartlarda veya farklı işletme ölçeklerinde aynı fiyat seviyesinde oluşması beklenemeyeceğinden MİHENK, karşılaştırılabilirlik analizlerini zenginleştirecek farklı veri kırılımlarından da yararlanabilecek şekilde geliştirilmiştir.

• Sistem teknik olarak Türkiye geneli yanında il, ilçe ve bölge düzeyinde karşılaştırma yapılmasına imkân sağlamaktadır. Bu kabiliyet, bir bölgedeki fiyatın doğru veya yanlış olduğunun belirlenmesi amacıyla değil; transfer fiyatlandırması analizlerinde farklı coğrafi ve ekonomik şartların karşılaştırılabilirlik üzerindeki etkisinin daha sağlıklı değerlendirilmesi amacıyla kullanılacaktır.

Benzer şekilde satış hacmi, maliyet yapısı ve faaliyet özellikleri gibi ekonomik göstergelerin birlikte analiz edilebilmesi, görünürde birbirine benzeyen ancak ekonomik koşulları farklı olan işlemlerin birbirinden ayrıştırılmasına katkı sağlayacaktır.

İkinci Fazda Sektörel Kâr Marjı Analizleri Devreye Alınacak

VDK-MİHENK’in geliştirme çalışmalarının ikinci fazında sektörel kâr marjı analizleri devreye alınacaktır.

Bu sayede analizler yalnızca mal veya hizmetlerin işlem fiyatları üzerinden değil, mükelleflerin ve işlem gruplarının kârlılık göstergeleri üzerinden de gerçekleştirilebilecektir.

Benzer sektör, faaliyet ve ekonomik koşullardaki işletmelerin kâr marjlarının geniş veri setleri üzerinden analiz edilmesi; emsallerinden önemli ölçüde ayrışan kârlılık seviyelerinin belirlenmesine ve bu farklılıkların transfer fiyatlandırması bakımından taşıdığı risklerin değerlendirilmesine katkı sağlayacaktır.

Bu yönüyle sektörel marj modülü, özellikle transfer fiyatlandırmasında kullanılan kâra dayalı yöntemlerin uygulanması bakımından Risk Analiz Merkezimizin veri ve analiz kapasitesini güçlendirecektir. Fiyat üzerinden doğrudan karşılaştırmanın yeterli olmadığı işlem ve faaliyetlerde, emsal kârlılık düzeylerinin ve marjların daha geniş veri setleri üzerinden incelenebilmesi mümkün hale gelecektir.

Böylece MİHENK’in ilk fazında ağırlıklı olarak işlem ve fiyat verilerinden hareketle gerçekleştirilen analizler, ikinci fazda sektörel kârlılık ve marj göstergeleriyle daha kapsamlı hale getirilecektir.

Sistemle amaçlanan; Başkanlığımızın kullanımında bulunan mali verilerin yapay zekâ ve büyük veri teknolojileri kullanılarak daha etkin biçimde analiz edilmesi, özellikle transfer fiyatlandırması ve emsallere uygunluk açısından vergisel risk taşıyabilecek işlemlerin daha isabetli şekilde belirlenmesi ve denetim kaynaklarının riskli alanlara yönlendirilmesine katkı sağlanmasıdır.

MİHENK tarafından üretilen analiz ve göstergeler nihai bir vergisel tespit değil, merkezi risk analiz çalışmalarına veri sağlayan analitik çıktılar niteliğindedir. Bir işlemin emsallerinden ayrışmasının ekonomik veya ticari gerekçeleri bulunabileceği gözetilerek, risk değerlendirmelerinde işlemin bütün özellikleri dikkate alınacaktır.

Bilgilerinize Saygılarımızla Arz Olunur[4].